Οι περισσότεροι γονείς έχουν την αυθόρμητη τάση να επιδιώκουν ένα περιβάλλον χωρίς δυσκολίες για τα παιδιά , καθώς η έκφραση απογοήτευσης ή αποτυχίας έχει ψυχικό αντίκτυπο και προκαλεί άγχος. Κι όμως, η σύγχρονη επιστήμη συμφωνεί στο ότι τα παιδιά χρειάζονται μικρές, ασφαλείς εμπειρίες αποτυχίας για να χτίσουν πραγματική αυτοπεποίθηση.
Γιατί η αποτυχία είναι απαραίτητη για την αυτοπεποίθηση των παιδιών;
- Χτίζει τη νοοτροπία μάθησης μέσα από την αποτυχία . Συγκεκριμένα, πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι όταν τα παιδιά κάνουν λάθη και μιλούν γι’ αυτά, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μηχανισμούς μάθησης και προσαρμογής. Με απλά λόγια, το λάθος γίνεται μάθηση και όχι ματαίωση. Έτσι, η αποτυχία λειτουργεί σαν όχημα προς την ανάπτυξη.
- Δημιουργεί ανθεκτικότητα (resilience). Παιδιά που εκτίθενται σε ρεαλιστικές αποτυχίες με υποστηρικτικό πλαίσιο μαθαίνουν να ανακάμπτουν και να δοκιμάζουν ξανά, κάτι που συνδέεται με μακροπρόθεσμη ψυχική υγεία και αυτοπεποίθηση. Ακόμα, μεγαλώνουν με μεγαλύτερη επιμονή και έχουν καλύτερη ψυχική υγεία στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Αντίθετα, όταν ένα παιδί αποφεύγει οποιοδήποτε ρίσκο για να μη νιώσει αποτυχία, συχνά εγκλωβίζεται στον φόβο της τελειότητας και τελικά τολμά λιγότερο.
- Μειώνει την τελειοθηρία και τον φόβο του λάθους. Όταν η αποτυχία αντιμετωπίζεται ως φυσιολογικό βήμα μάθησης, μειώνεται η υπερπροστατευτική συμπεριφορά και η πίεση για απόλυτη τελειότητα. Αντίθετα, ενθαρρύνεται ο πειραματισμός και η ανάληψη πρωτοβουλιών.
Πώς συμβάλει ο ρόλος των γονέων σε αυτό;
- Ο λόγος των γονιών διαμορφώνει την αντίληψη των παιδιών για την αποτυχία
Οι τρόποι που οι γονείς «μιλάνε» για την αποτυχία έχει σημαντικό αντίκτυπο στο πώς τα παιδιά βιώνουν και διαχειρίζονται την αποτυχία. Όταν ένας γονιός, που είναι το πρόσωπο αναφοράς για ένα παιδί, χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «δεν είσαι καλός σε αυτό» και αντιμετωπίζει το λάθος ως ανικανότητα, το παιδί μαθαίνει να βλέπει την αποτυχία ως απειλή. Όταν όμως ο γονιός επιλέξει να πει «αυτό είναι ένα βήμα μάθησης, τι μπορούμε να κάνουμε την επόμενη φορά;», το παιδί αρχίζει να συνδέει την αποτυχία με την εξέλιξη, και όχι με την αξία του.
- Υποστηρικτικό πλαίσιο, αλλά όχι υπερ-προστασία
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι η υπερπροστασία, όσο καλοπροαίρετη κι αν είναι, στερεί από το παιδί την ευκαιρία να δοκιμάσει, να αποτύχει και τελικά να ανακαλύψει τις δικές του δυνάμεις. Κάθε φορά που ένας γονέας υπερπαρέχεται στο παιδί του, κλέβει μέρος από την αυτενέργεια και την αυτοεκτίμησή του. Η στήριξη είναι πολύτιμη όταν είναι καθοδηγητική, όχι όταν αντικαθιστά την προσπάθεια του παιδιού.
Πρακτικές συμβουλές
- Εστιάζουμε στην προσπάθεια, όχι στην «ικανότητα». Δε συνδέουμε ποτέ την αποτυχία με την αξία του παιδιού. Αντί για: «Είσαι τέλειος», ας δοκιμάσουμε «Είδα πόσο προσπάθησες και αυτό σε κάνει δυνατό».
- Χωρίζουμε τους στόχους σε μικρά βήματα. Μικρές-μικρές επιτυχίες μετά από ένα λάθος ενισχύουν το θάρρος και την επιμονή.
- Μοιραζόμαστε και τα δικά μας λάθη. Όταν ένας γονιός λέει «κι εγώ το δοκίμασα και δε μου βγήκε», το παιδί καταλαβαίνει ότι η αποτυχία είναι φυσιολογική.
- Δημιουργούμε «ασφαλείς ευκαιρίες» δοκιμής. Μέσα από ένα νέο άθλημα, μια σχολική παρουσίαση, ένα παζλ, παίρνοντας μικρά ρίσκα με μεγάλη μαθησιακή αξία.
Τελικά, η αληθινή αυτοπεποίθηση δε γεννιέται όταν όλα πάνε καλά. Γεννιέται όταν κάτι δεν πάει όπως το περιμέναμε και το παιδί μαθαίνει να αντέχει τη ματαίωση, να σηκώνεται και να ξαναπροσπαθεί. Τα παιδιά που μαθαίνουν να διαχειρίζονται την αποτυχία γίνονται ενήλικες που εμπιστεύονται τον εαυτό τους. Και αυτό, είναι ένα από τα σημαντικά εφόδια που μπορεί να προσφέρει ένας γονιός. Όχι να τα προστατεύει από κάθε πτώση, αλλά να είναι εκεί όταν σηκώνονται.
